شکل 1. تعریف مسافت با عنوان خطی مدور روی کره منبع: چرچ و موری، 2009: 145
البته حل مدل هایی که فاصله های آنها روی کره به صورت کمـان در نظـر گرفتـه مـیشـود ، دشوار است. از این رو همان طور که در بخش بعد مشاهده خواهید کرد، در این سـامان ه پشـتیبانتصمیم به جای آنکه فاصله ها بهصورت خط یا به بیان بهتر کمان در نظر گرفته شود، تلاش شده است تابع هدف به دو مسئله جدا از هم در راستای دو محور طولی و عرضـی روی کـره شکسـتهشود؛ بدین منظور از ژئوکدینگ اسـتفاده شـده اسـت. ژئوکـدینگ فراینـد پیـداکردن مختصـاتجغرافیایی (اغلب با تکیه بر طول و عرض جغرافیایی) از طریق داده های جغرافیایی اسـت. زمـینجسم سهبعدیِ نامنظمی است و نمایش آن در محیط دیجیتال به تخمین خاصی نیاز دارد. بـرایدستیابی به هدف این مقاله همانند اغلب متون علمی، فرض میشود زمـین کـروی اسـت. روش
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. خوانندگان علاقهمند به اطلاعات بیشتر در این زمینه، میتوانند به مقال ههای همچـر و نیکـل (1998) و کلـوزه و درکسـل
(2004) مراجعه کنند.
مرجع برای اندازه گیری طول و عرضِ کره (φ , λ)، درجهبندی نسبت به استوا و نصفالنهار مبـد أ است که با آن هر مکانی را بر کره تعریف میکنند (چرچ و موری، 2009).

شکل 2. طول و عرض جغرافیایی نقش ه ایران
بخش صحیحِ درجه های جغرافیای بین 0 تا 180 و 0 تا 90 درجه و بخش اعشاری آنها بـین0 تا 60 دقیقه متغیر است. از آنجا که مدل ارائه شده در مقاله حاضـر در دسـتگاه دهدهـی 1 عمـلمی کند، باید بخش اعشاری اعداد بین 0 تا 99/0 باشد. البتـه چـون فضـای مسـئله مقالـه (کـلمساحت ایران) هم در طول جغرافیایی و هم عرض آن بیش از 15 درجه را شامل نمـی شـود ، بـه
تبدیل جزء صحیح طول و عرض جغرافیایی بر مبنای دهدهی نیازی نیسـت؛ امـا بایـد بـا ضـرب قسمت اعشاری آنها در 60 و سپس تقسیم آن بر 100، قسمت اعشاری را به صورت دهدهی بیان کرد.
سیستم پشتیبان تصمیم (تصمیمیار)
مدت ها عزم چالش انگیز متخصصان هوش مصنوعی این بود که ماشین هایی بسازند که بتوانند با مغز آدمی رقابت کنند و بدین منظور قصد داشتند همان قواعدی که متخصصـان در رشـتههـای
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. In decimal degrees
مختلف برای تصمیمگیری به کار میگیرند را در ماشینها تعبیه کنند؛ بدین ترتیب مـی شـد انبـوهدادهها را بهمثابه درونداد وارد ماشینها کرد و نتایج مدنظر را بـا دقـت و سـرعتی بـیش از آنکـهانسان ها بتوانند انجام دهند، به دست آورد (پایا، 1389).
امروزه، گرچه تلاش برای رسیدن تمام و کمال به هدف که همانا دستیابی به سیسـتمِ خبـره کامل1 است، بسیار دور از دسترس به نظـر مـیرسـد ، اسـتفاد ه حـداقلی یـا حـد میانـه از چنـینقابلیت هایی بهمثابه سیستمهای پشتیبان تصمیم که در کنار انسان های خبـره در جایگـاه مشـاور قرار گیرند، رایج است. همان طور که از نام سیستمهای تصمیمیار مشخص است، بهطور مسـتقیم در تصمیمگیری نقش ندارند، بلکه این امکان را در اختیار مدیران قرار میدهند تـا بـا اسـتفاده ازبرخی محاسبهها، تحلیلها و برآوردها، سریعتر و آسانتر تصم یمگیری کننـد (محمـودی، 2007:
178). سامانههای پشتیبان تصمیم، قضاوت انسانی و توان فناوری رایانـه را بـه گونـهای بـا هـم ترکیب می کند که بدون کاستن از استقلال تصمیمگیرندگان، اثربخشی آنان را افزایش دهد (کین و اسکات مورتن، 1987)2.
صنعت اسباببازی
اسباب بازی وسیله ای برای بازی است که به طور معمول کودکان از آن استفاده میکنند و در رشد و شکوفایی استعدادهای شان به آنان کمک می کند. به طور کلی میتوان اسباب بـازی هـا را بـه دوگروه کلی اسباببازیهای سنتی و بازیهای رایانهای تقسیم بندی کرد. جامعه مخاطـب و هـدفعمده گروه اول، کودکان 12 سال و کمتر است (لیتل و کینگ، 2010). با وجود نقش بسیار مهـمو حساس اسباب بازی در پرورش کودکان سرزمین مان، تنها 5 درصد بازار در اختیار تولیـد داخلـی قرار دارد و 95 درصد باقی مانده از چین (92 درصد)، آلمـان، اسـپانیا، تـایوان، ایتالیـا و ترکیـه (3 درصد) وارد می شود؛ به نحوی که واردات اسبابباری کشورمان در سال 90 بـه 50 میلیـون دلاررسیده است (خبرگزاری مهر، 1392).
کنسرسیوم اروپایی سیاست های صنعتی پایدار و رقابتی در بررسی صنعت اسباب بازی، بهطـور کلی زنجیره ارزش زیر را برای صنعت اسباببازی پیشنهاد داده اسـت . همـان طـور کـه مشـاهده میشود فراوردههای نفتی در آن سهم شایانی دارند؛ آنچنان که مهـم تـرین مـاده بـه کاررفتـه در ساخت اسباب بازیها پلاستیک است (مؤسسه پژوهشی یانو، 2004).

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1. Full Expert system
2. برای کسب اطلاعات دقیق تر درباره انواع و اجزای سامانههای تصمیمیار به سلیمی فرد و باباییزاده (2011) و شاهرضایی، سیف برقی و احتشام راثی (2012) مراجعه کنید.

شکل 3. زنجیره ارزش اسباب بازی برگرفته از اکسیپ (2013)
پیشینه تجربی پژوهش
بهره مندی از سیستم های پشتیبانی تصمیم در مقاله های مکانیابی را میتوان در دو دسـت ه کلـیقرار داد؛ دسته اول که به طور عمده شامل مقاله های این حوزه است، عموماً با تکیـه بـر سیسـتماطلاعات جغرافیایی (GIS) و نرم افزارهای مرتبط با آن مانند ArcGIS، به مکان یابی پرداختهانـد و محققان کمتری به استفاده از مدل های ریاضـی و تحقیـق در عملیـات، توجـه کـرده انـد . ایـنسیستم ها گستره عظیمی از کاربردهای حوزههای شهری، مدیریت بحران، حوزه های کشاورزی و آبخیزداری را شامل میشود. برای نمونه می تـوان بـه پـژوهش هـای فـیض، کـریچن و اینـوبلی (2014)، فرناندز، کاپتیو و کلیماکو (2014)، صیفی، پذیرا، زاهدیپور و مسیح آبادی (2010)، فیروزی، سجادیان و سجادیان (2011) و حکمت پور، فیض نیا، احمدی و خلیل پور (2007) اشاره کرد.
دسته دوم مقاله های مکان یابی که اغلب توسـط دانشـگاهیانِ مـدیریت، مهندسـی صـنایع وریاضیات کاربردی صورت پذیرفته است، تلاش کرده اند با منطق بهینه یابی و تحقیق در عملیـاتبه مکان یابی اقدام کنند؛ از جمله مین (1989) با لحاظ کردنِ عواملی مانند درجـه رقابـت، درصـدرشد سپردهها و وامها و دسترسی آسان، نوعی مـدل پشـتیبانی تصـمیم بـا برنامـه فـازی بـرایمکان یابی شعبههای بانکی در کلمبوس اوهایو ارائه کرد. دیاز و همکـاران ش نیـز ، مـدل پشـتیبان تصمیمی برای مسائل مکانهای پویا، مبتنی بر سه نوع تسهیلات شامل محلهـای دفـن زبالـه،ایستگاههای انتقال و کورههای زباله پیشنهاد دادند (دیاز، کاپتیو و کلیماکو، 2006). رپده و برناردو (1994) با اسـتفاده از نـوعی سیسـتم پشـتیبانی تصـمیم، مـدلی بـرای پوشـش مکـانی ناوگـانآمبولانسها به منظور کاهش زمان سپری شده بـرای پاسـخگویی بـه اورژانـس و ارائـه خـدماتپزشکی ارائه کردند.
جیا اردونز و دسکی (2005) و زاگرافس و سامارا (2000) نیز چـارچوبی بـرای توسـعه نـوعیسیستم پشتیبانی تصمیم برای عملیات واکنش اضطراری به مواد خطرناک ارائه کردند. آنان سـههدف عمده برای این سیستم را تعیین مکان های امن برای حفاظت از محمولـه مـواد خطرنـاک،ارائه مدلهای خلاقانهتر ریاضی به منظور پوشش این نوع تصـمیمگیـری و شناسـایی مسـیرهایتخلیه و پیامدهای مدیریت ترافیک، برشمردند.
ارکات و الپ (2007) و پاپاتنایزو و پاپاریزو (2007) با مدنظر قرار دادن محدودیت های زمانی، سیستمی تصمیمیار مبتنی بر مدل برنامهریزیِ خطیِ ابتکاری به منظور مکانیابی تسهیلات ارائـهکردند. لومباردی و فرتی (2015) نیز با طراحی سیسـتم پشـتیبانی تصـمیم بـرای توسـعه پایـدارشهری و منطقهای با اتخاذ رویکردی مبتنی بر تحلیل چندمتغیره و روش فرایند تحلیل شبکهای، سامانهای را به منظور حمایت از تصمیم گیری در برنامه ریزی شهری و منطقهای بـا لحـاظ کـردن ذینفعان موضوع (صنایع، شهرها و…)، ارائه کردند.
در این دسته از تحقیقات، اغلب، مقیاسِ بهینهیابی از مقیاسِ منطقه یا شهر تجاور نمیکنـد وبر محاسبات متریک طولِ خیابانها یا چیزهایی شبیه آن بنا شـده اسـت . شـاید ضـعف رویکـرد جغرافیایی و اتکایِ صرف بر مدلسازی، علت این نقص باشد.
پژوهش حاضر تلاش کرده است از هر دو سنت علمیِ پیشگفته بهصورت همزمان بهرهمنـدشود؛ به این معنا که اولاً رویکرد مدلسازی ریاضی در آن قوت دارد و ثانیاً بهینهسازی بر مبنـایدو شاخص اصلی در علم جغرافیا (طول و عرض جغرافیایی) صورت میپذیرد؛ بدین ترتیب سامانه حاضر به خوبی می توِاند با سامانههای GIS یا Glonass ارتباط برقرار کند، از آنها ورودی بگیـردیا برای آنها خروجی فهم پذیر تولید کند.
مدل ریاضی مورد استفاده در مکانیابی
مدل ارائهشده، در واقع شباهتی تام به مدل مکانیابی بـا اسـتفاده از انـدازهگیـری فاصـله مسـیرمستقیم یا همان خط شکسته1 دارد با این تفاوت که مدل ریاضی به کارگرفته شده در این سـامانه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Rectilinear (Manhattan) distance
10713721353472

19392901353472

پشتیبان تصمیم، طول و عرض جغرافیایی1 را بر حسب درجه، نه بر حسب متر، بهبود مـی بخشـدکه البته خودبهخود بهینهگی جواب در محاسبات متریک نیز ظاهر خواهد شد. تابع هدف این مدل که همان تابع هزینه کل یا هزینه حمل ونقل است، باید بـه گونـهای باشـد کـه بـه نحـو مـؤثر و واقعبینانهای، هرگونه انحراف جواب مسئله از بهینگی را جریمه کند تا از قرارگیری جواب نهـاییدر نقطه بهینه اطمینان حاصل شود. فرض می شود این تابع هدف به شرح رابطه 1 است. رابطه 1) min f (ϕ,λ)31Wiϕ−ϕi +31Wi λ−λi
i=1i=1
در این رابطه؛ i نشاندهنده نقـاط و در ایـن پـژوهش اسـتان هـا (31 ,… ,3 ,2 ,1 = i)؛ Wi
مطلوبیت یا همان وزن نقطه iام (استان)؛ϕi ,λi طول و عـرض جغرافیـایی مرکـز اسـتان iام وϕ,λ محل تسهیلی را نشان می دهد که قرار است احداث شود.
بهمنظور حل این مدل، ابتدا باید فرم قدر مطلقی تابع هدف از این حالت خـارج شـود . بـرایتغییر قدرمطلقِ تابع هدف، از قضیه ریاضی زیر که در اینجا مجال اثبات اش نیست، استفاده شـدهاست.
292618115952

(a −b − p + q = 0) (∧ p×q = 0) (∧ p ≥ 0 , q ≥ 0)⇔ a −b = p + q (2 رابطه
به این ترتیب می توان رابطه 1 را به صورت رابطه 3 بازنویسی کرد.
3131
min h (ϕ,λ, pi, qi) =Wi(pi +qi) +Wi(pi+31 +qi+31) (3 رابطه
i=1i=1
s.t:
φ – pi + qi = φi∀i∈{1,..31} λ – pi + qi = λi∀i∈{32,..62} pi > = 0∀i∈{1,..62} qi > = 0∀i∈{1,..62}
0 = pi.qiبه دلیل وابستگی خطـی p و q در حـل اساسـی روشِ سـیمپلکس2، محـدودیت غیـر خطـیانتهایی، محدودیتی مازاد است؛ زیرا هیچ گاه دو متغیـر وابسـته بـه یکـدیگر در پایـه حـل ظـاهرنمی شوند (انتظاری هروی، 2004: 43 و آریـانژاد و سـجادی، 2002: 268)؛ ضـمن آنکـه کـه درروش سیمپلکس، تمام متغیرها مثبت فرض میشوند؛ بنابراین نیازی به ذکـرِ دسـته قیـود ردیـف
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Longitude and Latitude
Simplex Method
سوم و چهارم ندارد. احتیاج به توضـیح ایـن مطلـب نیسـت کـهpi وqi صـرفاً دو نـوع متغیـرمجازی اند که هنگام حذف علامت قدر مطلق از تابع هدف اصـلی ظـاهر شـدند؛ بنـابراین نقـشمستقیمی در جواب مسئله ندارند. هدف اصلی این مسئله تعیین مقدار بهینه برای متغیرهای φ وλیا همان طول و عرض جغرافیایی نقطه بهینه است.
روششناسی پیادهسازی سامانه
سامانههای خبره از دو رکن اساسی به نـام هـای پایگـاه شـناختی 1 و موتـور اسـتنتاجی2 تشـکیلمی شوند که از طریق واسط ارتباطی3 با کاربر، ارتباط با سیستم را برای کاربر امکان پذیر میکنند.
پایگاهشناختی، نوعی پایگاه دانش محسوب میشود که در آن مجموعهای از اطلاعات بـا ارزش، بهصورت منسجم و ساختاریافتهای ذخیره و سـازماندهی شـدهانـد . موتـور اسـتنتاجی یـا ماشـیناستنباطی، نیز برنامهای کـامپیوتری اسـت کـه فراینـد اسـتدلال و اسـتنتاج را در سیسـتم خبـره شبیهسازی میکند و مغز پردازنده سیستم خبره به شمار می رود4 (محمودی، 2007: 187).
با توجه به اینکه در تعیی ن مکان مناسب برای هر واحد صنعتی یا خدماتی، دامنـه متنـوعی ازشاخصهـا اثرگـذار اسـت و ایـن شـاخصهـا بایـد همگـام بـا تحـولات محـیط بیرونـی بـرایارزشمندبودن، بهطور دائم بهروز شوند، نگارندگان به این نتیجه رسیدند که از قراردادنِ حجم انبوه دادههای آماری در حوزههای مختلف بر سیستم، صرف نظر کنند و به جای آن با اتخاذ رویکردی نزدیک به رایانشِ ابری، امکان دسترسی برخط به دهها پایگاه معتبر که به صورت مسـتمر توسـطدستگاههای ویژه بهروزآوری میشوند را فراهم آورند. در کنار دادههـای تـاریخی، قضـاوتهـایِخبرگان نیز میتواند ورودیِ سامانه در نظر گرفته شود و در ایـن مسـیر مـیتـوان از روش هـایخاصی همچون دیمتل5، تحلیل سلسله مراتبی6، الکتره7، پرومته8 یا تاپسیس9، نیز استفاده کرد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Knowledge base
Inference Engine
User Interface
در برخی از متون، از جمله الهی، خدیور و حسنزاده (2012)، آمده است سیستم خبره تصمیم یار علاوه بر آنچه گفتـه شـد، ممکن است از پایگاه مدِل نیز بهره برد که شامل مدلهای مختلف کمی برای تصمیمگیری است؛ امـا در ایـن پـژوهش، مدل ریاضی نیز در بطن موتور استنتاجی در نظر گرفته شده است.
Decision Making Trial And Evaluation (DEMATEL)
Analytical Hierarchy Process (AHP)
ELECTERE
PROMETHEE
TOPSIS
این سامانه پشتیبان تصمیم از نرمافزار1LP Solve به منزله بخشی از موتور استنتاجی (بـرای حل مدل ریاضی خطیِ مکان یابی) استفاده میکند2. در شکل 4 مـدل مفهـومی ایـن سـامانه بـهتصویر کشیده شده است.

شکل 4. مدل مفهومی سامانه پشتیبان تصمیم مقاله حاضر
هماکنون مشخص شد وظیف ه سامان ه پیشنهادشده این است که با دریافت مطلوبیتهایی کـهکاربر برای تأسیس کارخانه در هریک از استانها دارد ـ که ایـن مطلوبیـت هـا برآمـده از آمـار واطلاعات یا قضاوت خبرگان است ـ وزن هر یک از استانهای سـی ویـک گانـهِ (Wi) را پـس ازمحاسبه، در تابع هدف مدل ریاضی یادشده درج کند. همچنین با فرض مجموع وزن هـر اسـتاندر مرکزِ سیاسـی آن اسـتان، طـول و عـرض جغرافیـایی مراکـز اسـتانهـا را در سـمت راسـت محدودیت های صدوبیستوچهارگانه درج کند و پس از حـل مـدل، پاسـخ بهینـه را در محیطـیگرافیکی به کاربر ارائه دهد. سامانه پشتیبان تصمیم مقاله حاضر با عنـوان » سـامانه مکـان یـابیواحدهای صنعتی و خدماتی در پهنه ایران (سمپا)« که در محیط 2010 Visual Studio.Net و به کمک فناوری Asp3.5 و زبان C# با محیط مدیریت پایگاه داده SQL server توسعه مییابد، شامل چند مرحله عملیات است که در دو برنامـ ه کـاربردیWeb Application و Windows Application با پایگاه داده مشترک پیادهسـازی شـده اسـت. در ادامـه، طـی بررسـی مـوردی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ایـن نـرمافـزار، مخصـوص حـل مـدل هـای ریاضـی مخـتلط عـدد صـحیحـ خطـی (Mixed Integer Linear
Programming) است. برای دریافت توضیحات بیشتر بنگرید به: http://lpsolve.sourceforge.net/5.5 2 پیش از این بهکارگیری نرمافزار لیندو به منزله موتور استنتاجی سیستمِ پشتیبان تصمیم در مقاله جعفرنژاد، رهبر، مقدس پور وواحدی مقدم، 2010) سابقه داشت.
مکان یابی کارخانه تولید اسباب بازی، توضیحاتی درباره کاربری سامانه مذکور در محیط اینترنـت 1 ارائه می شود.
برای تسهیل ورود داده توسط کاربر، تمهیدی اندیشیده شده است که کـاربر بتوانـد وزن هـا وترجیحاتش را (حتی به صورت آفلاین) پس از واردکردن در صفحه گسترد ه اکسل، فایل اکسل را روی سیستم بارگذاری کند. بدین منظور، فایل اکسلی (حاوی دو کاربرگ به نامهای »ورود داده« و »2sheet«) به صورت پیش فرض روی سیستم قرار گرفته است که کاربر میتواند آن را پس ازِ دانلود، مطابق فایل راهنمای نرمافزار ـ که روی سایت در دسترس است ـ پرکرده و سپس فایـلپرشده را روی سامانه بارگذاری کند.
برخی از صاحبنظران با انتقاد از تکمعیاره بودن مکان یابی طرح ها، توجه به چندبعـدی بـودنآنها را بهویژه با لحاظ کردن مباحث توسعه پایدار لازم می دانند (کاپتیو و کلیماکو، 2008). سـامان ه پیشنهادشده با الهام از چنین انتقادهایی، به منظور بهبود دقت تابع هدف مدل خطی، امکان اتخـاذرویکرد چندمعیاره را در تعیین مطلوبیت هر استان فراهم آورده است. سامانه طراحی شده، اجازه در نظرگرفتن حداکثر 15 شاخص را به کاربر میدهد. برخی از مزیت های اتخاذ رویکـرد چنـدمعیاره عبارتاند از (فیگورا، گرکو و ارگات: 2005):
با درنظرگرفتن دامنـه گسـترده ای از معیارهـا، ایـن رویکـرد بـه تصـمیم گیرنـدگان درجلوگیری از نادیدهانگاشتن جنبه های مختلف یاری میرساند؛
رویکرد چندمعیاره میتواند سیستمهای ارزشی مختلف با اهداف متفـاوت را در کـانونتوجه قرار دهد؛

در رویکرد چندمعیاره، امکان بحث در خصوص وزن، سطح عدم پذیرش، سطح آرمانی، و حق وتو در طول فرایند تصمیمگیری فراهم می شود.
کـاربر در کـاربرگ »ورود داده« از فایـل اکسـل یادشـده، وزن (مطلوبیـت ) هـر شـاخص را مشخص می کند و به هر استان در هر شاخص نمرهای اختصاص میدهد. در مثالِ ساده بحث ما، نزدیکی به بازار مصرف پرجمعیت ( بهویژه از نظر جمعیت کودکان)، متمکن و دوستدارِ تفریحات و نیز، نزدیکی به واحدهای تأمینکننده مواد اولیه (واحدهای پتروشـیمی)، حـائز اهمیـت اسـت. بـانیم نگاهی به آمارهای به دست آمده از پایگاههای معتبر ملی، پـنج شـاخص کـل جمعیـت اسـتان،جمعیت زیر 14 سال استان، درصد رشد جمعیت استان، قابلیت تولید مـواد اولیـه اسـباب بـازی دراستان و میزان سران ه هزینههای تفریحات و سرگرمی خانوارهـای شهرنشـین آن اسـتان پـس از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1 این سامانه هماکنون در آدرس http://emplacement.bwf.ir/frm_Emplacement.aspx بـرای عمـوم کـاربران بهصورت رایگان در دسترس است.
،3
تعریف، وارد کاربرگ شد. همان طور که مشاهده میکنید، شاخصهای اول، دوم، سـوم و پـنجم،تلاش می کنند محل کارخانه به کانون های مهم جمعیتی نزدیک شود و شاخص چهـارم درصـددنزدیک کردن محل کارخانه به محل عرضه مواد اولیه است.
در گام بعدی کاربر بای د درج ه اهمیت هر شـاخص را مشـخص و وارد کـاربرگ کنـد. درجـ ه اهمیت هر شاخص میتوانـد پـیش از اسـتفاده از سـامانه مـدنظر، بـه کمـک برخـی روشهـایچندمعیاره1 ـ که پیشتر به آنها اشاره شد ـ یا بر مبنای منطقِ تحلیلی، تعیین شود. در ایـن مثـالتلاش شده است با استفاده از منطق تحلیلی فهمپذیر برای عموم، به تعیین وزن هـا اقـدام شـود.
اول، بازدهی کارخانه با اغماض صددرصد در نظر گرفته میشود؛ به این معنـا کـه جـرم و بـالتبعوزن مجموع اسباببازیهای تولیدشده که قرار است به سمت مصرف کنندگان حمل شود، برابر با وزن مواد اولیهای باشد که از واحدهای پتروشیمی به کارخانه حمل شده است، اما از آنجـا کـه درحملونقل، علاوه بر وزن محموله، حجم آن نیز اهمیت دارد و با توجه به اینکه اسباببـازی هـایتولیدشده بسیار حجیمتر از مواد اولیه اند (به طـور عمـده گرانـول هـای پلاسـتیکی ،) نزدیکـی بـهمصرفکنندگان نهایی مطلوبیت بسیار بیشتری از نزدیکی به واحدهای پتروشیمی دارد که در این مسئله برتری نسبی آنها یک در مقابل شش در نظر گرفته میشود.
دوم؛ در سمت مطلوبیت نزدیکی به مصرفکننده نیز، مطلوبیت نسبی را به تساوی بین چهـارشاخص کل جمعیت استان، جمعیت زیر 14 سال استان، درصد رشد جمعیت استان و میزان سرانه هزینههای تفریحات و سرگرمی خانوارهای شهرنشین آن استان، تقسیم میکنیم. به ایـن ترتیـبمطلوبیت هر شاخص مطابق ردیف دوم از جدول 1 وارد کاربرگ می شود.
جدول1: برخی از شاخصهای مهم در مکانیابی واحد ساخت اسباببازی به همراه اوزانشان
سرانه تفریحات
شهرنشینان ظرفیت پتروشیمی های
مستقر در استان جمعیت زیر 14سال درصد رشد جمعیت جمعیت عنوان شاخص ها
1/000 1/000 3/000 1/000 1/000 مطلوبیت شاخصها
0/143 0/143 0/429 0/143 0/143 وزن شاخص ها (vj)
البته سیستم به صورت خودکـار و دور از چشـم کـاربر2، مطلوبیـت هـر شـاخص را اسـتاندارد
می کند؛ یعنی بر مجموع مطلوبیتها تقسیم خواهد می شود و به این ترتیب وزن هر شاخص (vj)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. MCDM
2 کاربرِ سامانه عموماً با کاربرگ »ورود داده« سروکار دارد و با کاربرگ 2 Sheet اصلاً روبه رو نمی شود، بلکه ایـن کـاربرگاخیر صرفاً برای استانداردسازی و منقحسازی دادهها به صورت اتوماتیک (خودکار) به کار می رود.
به دست می آید. بدیهی است تکتکvj ها بین صفر و یک قرار دارد و مجموعِ آنهـا نیـز برابـر بـاعدد یک است.
در گام بعدی، کاربر باید به هر استان (i) در هر شاخص (j )، نمرهای (eij ) اختصـاص دهـد .برای مثال، در موردکاوی این مقاله، از آنجا که ماده اصلی ساخت اسباب بازی پلی ونیـل کلرایـد(PVC) است و بر اساس تحقیقات میدانی تا زمان تنظیم مقاله، ایـن مـاده در چهـار پتروشـیمیبندرهای امام، غدیر، اروند و آبادان (همگی واقع در خوزستان) تولید میشود، نمره این شاخص در استان خوزستان یک (1 = 4,15e) در نظر گرفته میشود و به باقی استانها صفر تعلـق مـیگیـرد .
نمره چهار شاخص بعدی (eij ) به ازای ({5 ,3 ,2 ,1}∈j∀) از درگاه ملی آمـار 1 بـهدسـت آمـد.
گفتنی است در راهنمای نرمافزار، تعدادی از پایگاههای ملی و بینالمللی معرفی شـده اسـت کـهاطلاعات مناسبی برای کارآفرینان به تفکیک استان، در سطح کشور و در سطح بین المللی (برای بررسی امکان صادرات) فراهم آمده است.
همانطور که پیش از این درباره vj بیان شد، نرمافزار بهصورت خودکار و دور از چشم کـاربر
eij را به ازای هر شاخص (j) استاندارد میکند تا ضمن جانمایی تک تک شاخص ها بـین صـفر و یک، مجموعِ آنها روی هر 31 استان، برابر با عدد یک شود.
جالب توجه اینکه ممکن است کارآفرینی برای بازاریابی محصولاتش روی ناحیـه جغرافیـاییخاصی (برای مثال برخی از استان های غـرب کشـور) تمرکـز 2 کنـد؛ در ایـن صـورت بایـد وزناستان های خارج از نیچِ بازار3 را صفر در نظر بگیرد و وارد نرمافزار کند. حتی اگر کـارآفرین قصـدداشته باشد محصولاتش را به بازارهای هدف خاصی صـادر کنـد، مـی توانـد ابتـدا مسـیرهایی را مشخص کند که قرار است محصولاتش را از آنجـا صـادر کنـد (ماننـد بنـدر عبـاس یـا گمـرکبازرگان) و سپس به تناسب مطلوبیت هر یک از مسیرها، وزنی را برای اسـتانی کـه آن پایانـه درآنجا قرار دارد (مانند هرمزگان یا آذربایجان غربی) اختصاص دهد.
در گام بعد، باید با توجه به شاخصهایی که در گامهای قبلی مشخص شدند و به آنها وزنـی داده شد، درجه مطلوبیت هر یک از 31 استان ایران () محاسبه شود. بدین منظـور ، نمـره هـراستان در هر شاخص (eij ) در وزنِ آن شاخص () ضرب میشود و در نهایت حاصل ضرب این دو روی تمام شاخصها ({j∈{1,…,n∀) جمع می شود که n در مثال جاری برابر با پنج است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
Amar.gov.ir
Focus
Market niche
،3
n
vjeij =∀i∈{1,…31} (4 رابطه
1=jبه این ترتیب تأثیر کلی ه جاذبها1، در وزن آن استان () خلاصه میشود.
پس از اینکه فایل اکسل روی سامانه بارگذاری شد، سامانه باید به تعداد لازم (یعنی بـه طـوردقیق 126 متغیر برای ، ، و بـه ازای

) متغیـر تصـمیم تولیـد کنـد وسپس ضرایب به کاررفته در مدل یعنی ، و را هوشمندانه به شکل اسـتاندارد ی از مـدلبرنامه ریزی خطی (که برای ال. پی. سالو قابل فهم باشـد ) در فایـل متنـی (بـرای مثـال بـا نـامorinput.lp) در کنار هم بچیند و فایل متنی را برای استفاده بعدی ذخیره کند. گفتنـی اسـت دو ضریب نخست پیش تر توسط نگارندگان در نرمافزار تعبیهشده و ضـریب سـوم نیـز بـا توجـه بـهداده های ورودی کاربر یا به دست خود کاربر وارد نرمافزار شدهاند.
در گام بعد نرمافزار ال. پی. سالو باید به صورت خودکار به اجرا درآید (RUN) و محتوای فایل orinput.lp به صورت خودکار توسط نرمافزار ال. پی. سالو حل شود. پس از اینکه نتیجه پردازش در فایلی با نام oroutput.txt ذخیره شد، در نهایت تجزیهکننده متنی هوشمندی که در نرمافـزار تعبیهشده، اطلاعات داخل فایل oroutput.txt راِ تجزیه و استخراج می کنـد و پایـان کـار را بـهکاربر گزارش می دهد. به طور خاص، صرفاً مقادیر متغیرهای و در حل بهینه برای ما اهمیت دارد که باید بهکمک نرمافزار دیکد شود. دیکدکردن در اینجا به این معناست که نقطه متنـاظربا طول و عرضِ بهینه روی نقشه نشان داده شود.
در کنار مشخص کردن نقطه بهینه، این نـرم افـزار سـه اسـتانی کـه بیشـترین را کسـبکرده اند، معرفی میکند. این سه استان (بدون در نظر گرفتن نزدیکی به سایر استان های شایسته) از سایر استانها برای کسبوکار مد نظر شایستهترند. همچنین نرمافزار برخی از شاخصهای آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار و ضریب تغییرات) را برای () محاسبه مـی کنـد و بـه کـاربر نمایش می دهد.
نتیجهگیری و پیشنهادها
کارآفرین آگاهی که قصد دارد کارخانهای را تأسیس کند، ابتدا تلاش میکنـد دربـاره جنبـه هـایمختلف کسب وکار مدنظر و عواملی که میتواند بر موفقیت وی تأثیرگذار باشد، اطلاعـات کـافی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. با لحاظ کردن شرایط عمومی مسئله وِبِر (در مجموع و هنگام حل کردن مدل نباید هیچ یک از (wi) ها منفی باشد) میتـوانبرخی موجودیت ها مانند رقبا را که تأثیر دافع (نه جاذب) بر محل کارخانه می گذارند را نیز با (vi) منفی در این فرمول لحاظ کرد، به شرطی که درنهایت هیچیک از (wi) ها منفی نشود.
جمع آوری کند. بسیاری از عوامل موفقیت کسبوکار به موقعیت جغرافیایی بستگی دارد؛ بـه ایـنمعنا که شدت و ضعف عوامل یادشده از محل استقرار آن کسبوکار تأثیر مـی پـذیرد . بـر همـینمبنا، این پژوهش موفق به طراحی سامانهای شد که به طور همزمان و برخط به تعـداد زیـادی ازکارآفرینان کمک می کند اطلاعاتشان را به سرعت در قالب مدلی ریاضی سازمان دهند و خروجی سامانه را برای انتخاب مکان مناسب کسبوکارشان در پهنه ایران، بـه کـار برنـد. همچنـین ایـنپژوهش تلاش کرد عملکرد سیستمِ تصمیمیارِ طراحی شده را در قالب موردکاوی به تصویر کشد. همان طور که در صفحه خروجی نرمافزار (شکل 5) مشاهده می شود، مختصات نقطه بهینه در این مطالع ه موردی (85، 50، 1/34) به دست آمد که این نقطه در استان قم واقع شده است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل5. نمایی از خروجی سامانه
،3
همچنین ضریب تغییرات برابر با 038/1 به دست آمده است که تمـایزِ جـدی شایسـتگیاستانهای مختلف برای تأسیس چنین کارخانهای را گزارش می دهد و لزوم مکـان یـابی را بـرایآغاز کسب وکار بیش از پیش آشکار میکند.
با توجه به مطلوبیت شهرک های صنعتی از نظر زیرساختی و مالیاتی، آدرس اینترنتی شـرکت شهرکهای صنعتی هر یک از استانها در راهنما قرار داده شده است؛ بدین ترتیب کاربر می تواند تک تک شهرکهای صنعتی استان را که با نقطه بهینه مشخص شده است برای اسـتقرار نهـاییبررسی کند. شهرک های صنعتی مجاور نقط ه بهینه مسـئل ه ایـن پـژوهش شـکوهیه، سـلفچگان،محمودآباد، قنوات و الغدیر هستند که باید با مطالعه مستقل دیگری، یکی از آنها را برای اسـتقرار انتخاب کرد.
در انتها کاربر میتواند در صورت تمایل پرونده مکانیابی را که طی این مدت تشـکیل داده و حل کرده است را همراه با توضیحات اختیاری در کتابخانه آنلاین نرم افزار برای مراجعه و استفاده سایر علاقه مندان ذخیره کند یا به منظور محرمانه نگهداشتن آن، اطلاعاتش را پاک کند.
در آینده، اعتبارسنجی خروجیهای نـرم افـزار بـا توجـه سـوابق و اسـناد کـاربران و افـزایشانتخابهای کاربران از بین انواع شیوههـای محاسـبه فواصـل و همچنـین فـراهمآوردن امکـاندسترسی برخط به پایگاههای آماری ملی و بینالمللـی یـا دسـتکـم پدیـدآوردن کتابخانـه ای از داده های کاربردی برای نرمافزار که امکان به روزشدن را داشته باشد، در دستور کار قرار دارد.
محدودیتها
به غیر از برخی تقریبهای تسهیلگری که در مدل ریاضی به کارگرفته شدند و لابـه لای سـطوربه آنها اشاره شد، پژوهش حاضر با محدودیتهای دیگری نیـز روبـه رو بـود ؛ اولاً مـدل ریاضـیارائه شده به طور سربسته بر این پیشفرض اتکا دارد که هـر 1 درجـه اخـتلاف طـول یـا عـرضجغرافیایی متناظر با فاصله خاصی (برای مثال برحسب کیلومتر) روی نقشه است. این پیش فرض برای طول جغرافیایی کاملاً صادق است، اما برای عرض جغرافیایی در کل پهنه ایـران، بـهطـورمتوسط موجب خطایی به میزان حدود 6 درصد میشود. از این رو حاصل بخشی از مدل کـه بـهتعیین عرض جغرافیایی بهینه میانجامد، بهطور متوسط به اندازه مقدار پیشگفته مـیتوانـد خطـاداشته باشد و هنگام استفادههای واقعی نباید از تحلیل حساسـیت غافـل شـد. ثانیـاً مـدل خطـی به کارگرفتهشده در این سـامانه در برخـی حالـت هـای بسـیار خـاص، ممکـن اسـت حـل بهینـه چندگانه ای داشته باشد و آن زمانی رخ می دهد که شیبِ یکی یا حـداکثر دو تـا از محـدودیت هـا(یعنی یکی از محدودیتهای طول جغرافیایی و یکی از محدودیت های عرض جغرافیایی) به طـوردقیق برابر با شیب تابع هدف باشد.1 برای مثال، اگـر در مسـئله خاصـی شـیب کرانـی خـاص ازفضای موجهـ یعنی مرزی از فضای موجه که متناظر است با کمانی کـه نقطـه ای (بـرای مثـال ارومیه) را به نزدیکترین مرکز استانی مجاور و بعدیاش از لحاظ اندازه طـولِ جغرافیـای (یعنـیتبریز) وصل میکند ـ با شیبِ تصویر تابع هدف بر صفحهای که حاوی متغیرهای مختص بـه آن کران است، برابر باشد و در همین زمان الگوریتم سیمپلکس و به تبع آن نرمافزارِ ال. پـی . سـالو، طول جغرافیایی بهینه را بهطور دقیق برابر با طولِ جغرافیایی ارومیه تعیـین کـرده باشـد، در ایـنصورت نه تنها طول جغرافیایی 0833/45 درجه، بهینه است، بلکه طولِ جغرافیایی 283/46 درجه (تبریز) و هر ترکیبِ محدبِ خطی2 بین این دو، حائز موقعیـت بهینـ ه مـی شـوند، بنـابراین طـولِجغرافیایی بهینه روی کمانی قرار میگیرد که ارومیه را به نقطه های 0833/38 و 283/46 متصل می کند3. بازه بهینه در این حالت روی نقشه (الف) نشان داده شده است.

شکل 6. الف. چندگانگی حل بهینه در راستای دو محورِ طول
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
راه ساده دیگر برای تشخیص حل چندگانه در مدل این است که در یکی از ستون ها، استان ها بر حسـب طـول یـا عـرضجغرافیایی به صورت صعودی مرتب شوند و در ستون روبه رو وزن آنها بهصورت تجمعی درج شود، اگر میانه وزن ها بـه طـوردقیق روی یکی از استان ها قرار گیرد، در این صورت تمام نقاطی که روی منحنیِ (مدارِ) واصل آن دو استان قرار دارد و از جمله مرکز آن دو استان، نقطه بهینه برای تأسیس کارخانه مد نظر است. برای کسب اطلاعات بیشـتر دربـاره وقـوع ایـنحالت در مکانیابیِ دوبعدی (روی صفحه) میتوانید به تامپکینز و همکاران (2003: 755-749) و انتظاری هـروی (2004:
33-29) مراجعه کنید؛ زیرا وقوع این حالت در مکان یابیِ روی سطح کره شباهت هایی با وقوع آن روی صفحه دارد.
Convex Combination
زیرا عرض جغرافیای تبریز 0833/38 درجه است.
،3


پاسخ دهید